گرفتند ، به بنيادهاى يازده‌گانه گسترش يافت . طريقه خواجگان غجدوانى نقشبنديان كه كانون آنها در بخارا بود به گونه‌اى سنتى طريقه‌اى بود سخت سنى و حنفى با ويژگى تمركز در شهرها ، سپس در سراسر آسياى مركزى ، هندوستان ، كردستان ، آناطولى و شام گسترش بسيار يافت . فرقه ديگر فرارودى كه مدعى انتساب به يوسف همدانى بود ، يسويه بودند . احمد يسوى ( م 562 / 1146 ) صوفىاى ترك از مردم يسى « 1 » تركستان بود و گويند كه در بخارا يا سمرقند در سلك مريدان همدانى درآمده بوده . رساله صاحبيه او را سومين جانشين ( خليفه ) برگماشته شده از سوى مرشد مىشمارد . اما او به تركستان بازگشت تا پيروان خود را در آنجا راهنمونى كند و بدينسان در تركستان فرقه‌اى را كه از خواجگان جدا بود ، بنيان نهاد ، هر چند از لحاظ تاريخى در ديدار او با همدانى نمىتوان شك كرد ، اما نفوذ همدانى بر او به دشوارى معنىدارتر از نفوذى است كه بر غجدوانى داشته است . يسويه به عنوان سنت عادى تصوف در ميان تركان از تركستان خاورى تا آناطولى گسترش بسيار يافت . بيشتر صوفيان اين فرقه خانه به دوش و سيّار بودند . كانون‌هاى ثابتشان جز گورگاههاى برخى از پيران آنها ، اندك بود . اينان در ضمن تلفيق مذهب حنفى با سنت‌هاى عامى تركان زير تأثير نفوذهاى بددينى ، بيشتر در ميان تركمانان چادرنشين و سرزمين‌هاى روستايى فعاليت داشتند . طريقه بكتاشيّه كه در آن عقيده‌هاى الحادى غلات شيعه به جاى عقيده‌هاى امامى آشكار بود از يسويه سرچشمه گرفت . در حالى كه يسويه و خواجگان نقشبنديه هم بر سرزمين اصلى ايران تنها نفوذى حاشيه‌اى داشتند . كبرويه با اينكه در ايالت مرزى ، خوارزم پا گرفته بود ، در خراسان به گونه نهضت بزرگتر صوفى در آمده با شاخه‌هايش در سراسر كشور و نيز آسياى مركزى و هند گسترده گشت . نجم الدين كبرى كه نام كبرويه برگرفته از اوست در سال 540 / 1145 - 1146 در خيوه به جهان آمد . خيوه حوزه‌اى شافعى بود و

--> ( 1 ) . Yasi , م .